“De vorm van een boek moet de inhoud verbeelden.”

Al sinds mijn studie aan de kunstacademie ben ik geïnteresseerd in het werk van Irma Boom.
In november 2009 was ik aanwezig bij een lezing van haar in haar geboorteplaats Lochem onder de titel: IRMA BOOM /BOOKS. Ze liet veel boeken zien en vertelde bij ieder boek een bijzondere anekdote. 

Irma boom in het kort

Na haar studie aan de AKI in Enschede werkte ze bij Sdu ontwerpgroep in Den Haag, waarvoor zij Nederlandse postzegels 87+88 (1988) ontwierp. Deze uitgave (haar eerste ‘best verzorgde boek’) en haar affiches voor het Holland Festival 1990 trokken veel aandacht. In 1991 begon Boom voor zichzelf onder de naam Irma Boom Office in Amsterdam. Datzelfde jaar kreeg zij, met de kunsthistoricus Johan Pijnappel, van Paul Fentener van Vlissingen de opdracht een bedrijfsboek voor de jubilerende onderneming SHV te maken. Deze meer dan 2000 pagina’s tellende uitgave kwam in 1996 gereed en is inmiddels een veelgereproduceerd icoon van ‘Dutch Design’. Het SHV-boek bracht nieuwe, internationale, opdrachtgevers als Vitra, Zumtobel en Ferrari. Ze ontwerpt vooral boeken maar ook huisstijlen, jaarverslagen, kalenders en postzegels. Bron: wikipedia.

Het SHV-boek

Werkwijze

Irma begint vaak anders dan andere vormgevers. Die beginnen met de lay-out, zij met het papier en de omslag en een helder doordacht concept. Van elk boek laat ze ook een dummie in het gewenste formaat en papiersoort maken. Zo komt het boek tot leven, heeft het de juiste afmeting en voelt het goed. Doordat ze elke opdracht op een nieuwe manier benadert en steeds nieuwe grenzen wil verleggen, is er bij elk boek wel een verhaal te vertellen. Ook over de missers, want niet alles lukt altijd. Maar wil ze het lef houden om te experimenteren, dan horen die missers er ook bij, vindt zij. Van al haar ontwerpen maakt ze tijdens het ontwerpproces miniatuur ‘dummy’s’ om zo de structuur van het boek te voelen, de ideeën te filteren. Vaak maakt ze 5, 6, 7 versies voor elk boek. Ze heeft altijd al een zo klein miniatuurtje willen publiceren. Nu voor haar eigen publicatie bij de overzichtstentoonstelling ’Biography in Books’ bij de Bijzondere Collecties van de Universiteit van Amsterdam kon dat. Het is een 704 pagina dik tellend boekje geworden, formaat 38x50 mm.”

Biography in Books

Wat maakt haar werk zo bijzonder?

Boeken worden gemaakt om te lezen, om te gebruiken. Heeft als doel verspreiding van informatie. Dat moet zo veel mogelijk geproduceerd en verspreid worden. En industrieel vervaardigd worden. Dat is voor haar een boek. Ze heeft het ‘t liefst wanneer er in boeken gewerkt wordt, dat gebruikssporen zichtbaar zijn. Bij voorkeur en boek met slappe kaft, wat het nog toegankelijker maakt. Ze begeeft zich als grafisch ontwerper op het randje tussen kunstenaar en ontwerper. De opdracht zet ze naar haar hand. Vaak zijn door haar ontworpen boeken kunstobjecten op zich, objecten die ideeën en verhalen communiceren en je het onderwerp laten voelen. Grappig is juist dat dat ervoor zorgt dat je haar boeken wilt koesteren, bewaren en vooral niet wilt ‘beschadigen’. In haar ontwerpen maakt ze hét boek, dát boek voor een specifiek iemand of specifiek moment. Vaak werk ze zonder briefing maar discussieert met de opdrachtgever over het te maken ontwerp, die haar dan het vertrouwen en de vrijheid geeft. Daarin volgt ze haar eigen weg en visie en houdt daar ook aan vast.

Kerst uitgave Grafisch Nederland 2005 in miniatuur-vorm

De opdracht voor de kerstuitgave van Grafisch Nederland 2005 bijvoorbeeld, had als thema tijd. Allerlei deskundigen werden door Irma aangetrokken om het thema uit te werken en eventueel een bijdrage te leveren. De titel werd ‘Reizen door de tijd’ en het boek zou artikelen bevatten over de relativiteitstheorie, tijdmachines, tijd- zones, Pompeï (waar de tijd heeft stilgestaan), navigatie, dienstregelingen, tijdregistratie en nog veel meer. Het thema en de invullig waren op zich interessant maar niet echt verrassend, eenmaal gelezen zou er weinig meer te ontdekken vallen. Irma gaf aan  altijd al een boek over ‘kleur’ willen maken. Dus werd het een boek over kleur. Het boek met slappe kaft moet eerst opengescheurd worden voordat het ingekeken kan worden. Eenmaal opengescheurd bevat het boek pagina’s met kleurbanen. Irma analyseerde tachtig bekende schilderijen, variërend van oude meesters tot contemporaine kunst, en vertaalde en abstraheerde de gegevens tot diagrammen – lijnen en vlakken – die het palet van de schilder weerspiegelen. In ieder kunstwerk heeft ze een typerende kleur heeft gedetecteerd, die in volvlak moet worden weergegeven. Het boek is in  full colour gedrukt met 80 speciale PMS-kleuren en gebonden in een japanse bindwijze. Diverse vaste afnemers van Grafisch Nederland sturen het boek retour en zeggen er niets van te begrijpen. Eén van hen spreekt over een ‘behangstalenboek’, nog niet wetend dat de diagram-men van Irma in diverse kantoren en woningen zullen worden toegepast. De ontvangst buiten de grafische wereld maakt veel goed. Grafisch Nederland 2005 is het eerste ‘kerstnummer’ dat in grote aantallen over de hele wereld wordt verkocht.

Sheila Hicks Weaving as Metaphor

Otto Treumann

In dit boek heeft ze soms uitvergrotingen gemaakt van stukken uit zijn werk, daardoor kreeg het werk een heel ander perspectief.

De ontwerper kijkt met z’n eigen blik naar het onderwerp, interpreteert, selecteert, licht eruit wat de ontwerper goed vindt. Irma maakt boeken vaak over het werk van iemand, of over iemand. Daarin kun je haar visie over het onderwerp in terug vinden. Het wordt haar boek over .... dat vind ik het interessante, je eigen interpretatie geven, jezelf blijven. 

Deel dit via